Związek chemiczny odkryty przez polskich badaczy niszczy komórki raka jelita grubego

02.01.2026

Polscy naukowcy bliżej stworzenia nowej terapii jednego z najgroźniejszych nowotworów. Badacze z Politechniki Krakowskiej (PK), Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie (URK) oraz Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk opracowali i zbadali związek chemiczny, który może się okazać panaceum na raka jelita grubego. Cząsteczka, odkryta na Politechnice, wykazuje wysoką skuteczność wobec komórek nowotworowych, przy jednoczesnym oszczędzaniu zdrowych tkanek.

– Mamy już więcej niż zalążek leku. To wczesna wersja działającego systemu terapeutycznego – mówi dr inż. Damian Kułaga z PK, lider zespołu, od kilku lat prowadzący niezwykle obiecujące badania związków niszczących komórki raka jelita grubego i aktywnych wobec potrójnie negatywnego raka piersi. Nowe odkrycie jest już chronione czterema patentami i dwoma zgłoszeniami patentowymi, a ma przed sobą perspektywę ochrony europejskiej.

Niezwykły związek chemiczny, który daje nadzieję na skuteczną walkę z nowotworem został odkryty w laboratoriach Politechniki Krakowskiej wśród ponad 200 zaprojektowanych i zsyntezowanych substancji, badanych początkowo pod kątem aktywności antynowotworowej w raku piersi. – Związek, któremu nadaliśmy nazwę DK-AT390HCI – co ciekawe – nie wykazywał jakiejś specjalnej aktywności na liniach komórkowych potrójnie negatywnego raka piersi. Ale poddanie go dalszym analizom – badaniom biologicznym prowadzonym we współpracy z Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie – okazało się strzałem w dziesiątkę w poszukiwaniu leku na raka jelita grubego – mówi dr Damian Kułaga.

– Na początku naszych badań pracowaliśmy na liniach komórkowych – zarówno nowotworowych, jak i zdrowych. Dzięki temu udało się wyselekcjonować ten jeden związek, który praktycznie nie uszkadzał zdrowych komórek, a jednocześnie bardzo silnie działał na komórki nowotworowe raka jelita. To, wraz z dodatkowymi badaniami, zasugerowało nam, że może on mieć dobrą selektywność i potencjał terapeutyczny – mówi dr wet. Izabela Siemińska.

Wspólne badania dr Kułagi i dr Siemińskiej wykazały, że jednym z mechanizmów działania związku DK-AT390HCl jest możliwość hamowania autofagii komórek nowotworowych. Autofagia (z gr. „samozjadanie”) to naturalny proces recyklingu, w którym komórki usuwają, a następnie rozkładają uszkodzone białka, organella i inne zbędne składniki, aby uzyskać energię oraz materiały do regeneracji i rozrostu. Autofagia komórek nowotworowych (szczególnie tych z mutacją KRAS lub BRAF) nasila się w niekorzystnych dla nich warunkach, np. podczas chemioterapii. – Chcemy ten proces powstrzymać, żeby komórki nowotworowe nie miały jak się bronić – mówi dr inż. Damian Kułaga.

Po zakończeniu obecnego etapu badań nasza cząsteczka jest na czwartym poziomie gotowości technologicznej (TRL). Przy solidnym finansowaniu jesteśmy w stanie na uczelni osiągnąć poziom może TRL6 czyli gotowość naszego rozwiązania do badań klinicznych. Te są jednak niezwykle drogie badania i chyba nie ma obecnie uniwersytetu w Polsce, zdolnego finansowo, aby samodzielnie takie badania przeprowadzić – przyznaje dr inż. Damian Kułaga.

Rozważane teraz wspólnie z Centrum Transferu Technologii Politechniki Krakowskiej ścieżki komercjalizacji służą przyśpieszeniu drogi z naukowych laboratoriów do praktyki medycznej.